Bu yazı dizisinde ortaya çıkan tablo, yalnızca tek tek kanun maddelerinin eleştirisi değil;
assubayların yıllar içinde hukukî olarak nasıl tanımlandığını, kurumsal olarak nereye yerleştirildiğini ve bunun insan hayatında nasıl sonuçlar doğurduğunu gösteren bütünlüklü bir sistem hikâyesidir.
Başlangıç noktası, 1951 tarihli düzenlemedeki “yardımcı” tanımıdır. Bu ifade basit bir görev tanımı gibi görünse de astsubayın sonraki bütün mevzuat içindeki yerini belirleyen temel bakış açısına dönüşmüştür.
Görevler büyümüş, sorumluluk artmış, risk çoğalmış; fakat statü, yetki ve karşılık aynı ölçüde yükselmemiştir.

1970’lerden itibaren gösterge, ek gösterge, maaş katsayısı ve tazminat sistemleriyle eşitsizlik daha teknik bir hale gelmiş; dışarıdan tarafsız görünen düzenlemeler, başlangıçta eşit kurulmamış bir yapı içinde farkı azaltmak yerine kalıcılaştırmıştır.
1974, 1975, 1978 ve 1982 düzenlemeleri bu adaletsizliği ortadan kaldırmamış, yalnızca güncellemiştir.
Assubay, sahada; bakım, ikmal, mühimmat, cephanelik, haberleşme, operasyonel hazırlık ve sistem sürekliliğinin taşıyıcı unsuru hâline gelirken, karar mekanizmalarındaki yeri yaptığı işin ağırlığıyla aynı seviyeye çıkarılmamıştır.
2000’li yıllarda eğitim, denklik ve intibak alanında bazı adımlar atılmış olsa da bunlar yapısal sorunu tamamen çözmemiş; 2008 sonrası emeklilik rejimi ise aynı meslek içinde göreve başlama tarihine bağlı yeni ayrımlar üretmiştir. Bu yüzden mesele yalnızca maaş, tazminat, ek gösterge veya emeklilik değildir; mesele, sistemin astsubayı nasıl gördüğüdür.

Disiplin ve idari uygulamalarda savunma hakkı, gerekçe, ölçülülük ve şeffaflık zayıfladığında sorun hukukî olmaktan çıkıp güven meselesine dönüşür.

Temsil iddiası taşıyan yapıların da şeffaf, liyakatli ve hesap verebilir olması gerekir; çünkü içeride güven üretilemezse dışarıdaki adaletsizlikle mücadele de zayıflar.

Sonuç olarak bu proje şunu göstermektedir: Bir sistem açıkça haksızlık yaptığını söylemeden de adaletsiz olabilir. Eşitsizlik bazen yüksek sesle değil, sessiz düzenlemelerle kurulur. Assubay meselesi de tam olarak budur: yıllar içinde normalleştirilen bir yapının, insan hayatında bıraktığı derin iz. Astsubayların haklarına ilişkin düzenlemelerin, astsubayların görüş ve önerileri alınmadan başka egemen statüler tarafından yazılıp çizilmesi, bugün yaşanan mağduriyetlerin temel nedenlerinden biridir.
Daha da düşündürücü olan, bu anlayışın günümüz çağında hâlâ aynı biçimde devam etmesidir.
MSB içindeki egemen statü anlayışı ve yine aynı statü kültüründen gelen karar vericilerin, farklı personel gruplarının sorunlarını yeterince dikkate almadan hareket etmesi, yıllardır süren adaletsizliklerin kanunlar ve idari düzenlemeler yoluyla devam etmesine yol açmaktadır.
İnsan kendi lehine kalem oynatınca buna “kurumsal akıl” deniyor; mağdur olan konuşunca “talep” oluyor. Bürokrasi de böylece vicdanla arasına klasör koyup rahatlıyor. Bu tablo, astsubayların mağduriyetlerinin yalnızca ekonomik veya özlük haklarıyla sınırlı olmadığını; aynı zamanda temsil, karar alma ve adalet sorunu olduğunu göstermektedir.
Bir meslek grubunun hakları, o meslek grubunun gerçek temsilcileri dinlenmeden belirleniyorsa, ortaya çıkan sonuç doğal olarak eksik, taraflı ve adaletsiz olur. Bu nedenle artık MSB de, personel statülerinin kendi çıkar reflekslerinden arınmış; tamamen profesyonel, uzman, tarafsız ve sivil bir yapının değerlendirme sürecine dahil edilmesi elzem görünmektedir. Çünkü mevcut yapı içinde assubayların haklarının tam anlamıyla teslim edilmesi ve yıllardır süren mağduriyetlerin sona ermesi oldukça zor görünmektedir. Gerçek çözüm, sorunu üreten zihniyetin aynı zamanda çözüm makamı olmaktan çıkarılmasıyla mümkün olabilir.

4 Mayıs 2026