Akdeniz Tarımında Karbon Sekestrasyonu ve Bitki Gelişimi: Çukurova Üniversitesi SHARInG-MeD Yaz Okulu Duyurusu (31 Ağustos - 4 Eylül 2026) 

SHARING-MeD Projesi Ekseninde Düzenlenen Yaz Okulunun Önemi

Kuzey Afrika ve Güney Avrupa bölgesinde hâkim olan aşırı iklim koşullarına bağlı olarak artan ani hava olayları sonucunda fırtınalar, toprak kaybı, toprak yapısının bozulması ve erozyon riski gibi olaylar yaşanmaktadır. Avrupa Birliği (AB) ülkeleri, bu gelişmelere paralel olarak, uzun zamandır yoğun tarımsal üretim yöntemleri, sürdürülemez arazi kullanımı, monokültür üretim yapısı, aşırı otlatma, ormansızlaşma ve iklim değişikliğinin etkisiyle Akdeniz bölgesindeki toprakların %60-70'inin bozulduğunu ve bunun yıllık 50 milyar Euro maliyet yarattığını belirtmektedir. Dünya Gıda Örgütü (FAO), AB Akdeniz Bölgesi'ndeki toprak sağlığını koruma ve iyileştirme çabalarına yönelik “Yeşil Mutabakat” yaklaşımıyla yeni bir stratejik çerçeve sunmaktadır.  Toprak organik karbonunun azalması, toprak sağlığı ve gıda güvenliği üzerinde doğrudan bir tehdit oluşturmaktadır; bu nedenle üretim sistemi ekolojik eksenli bir üretim modeline dönmeyi benimsemiştir. Ek olarak, sürdürülemez arazi ve su yönetimi ile artan gıda güvencesi sorunlarına yönelik olarak, tarımsal üretimin bütünlüklü biçimde ele alınmasına destek sağlanmak üzere bir dizi geniş kapsamlı ve bütçeli projeye katkı sağlanmaktadır. Bu bağlamda son yıllarda ekolojik, yani toprak-bitki-atmosfer temelli birçok proje yürütülmektedir. Çukurova Üniversitesi, Rizosfer Grubu olarak biz de gelişmeleri uzun zamandır takip ederek projelere katkı sunmaktayız. Bu bağlamda, tarafımızca yürütülen SHARInG-MeD projesi, toprak organik karbon potansiyelindeki azalma eğiliminin yanı sıra, hâlihazırda düşük düzeylerde bulunan toprak organik karbonunun toprak sağlığı üzerindeki olumsuz etkilerinin belirlenmesi ve analiz edilmesiyle, toprağın iyileştirilmesine yönelik uygulanabilir önlemlerin ortaya konulmasını amaçlamaktadır.

Tarafımızca yürütülen SHARInG-MeD (Soil Health and Agriculture Resilience through an Integrated  Geographical information systems of Mediterranean Drylands (Akdeniz Kurak Alanlarının Entegre  Coğrafi Bilgi Sistemleri Aracılığıyla Toprak Sağlığı ve Tarımsal Dayanıklılık) Projenin amacı; Akdeniz Bölgesi’nde toprak ve tarım göstergelerinin kullanımı ile bu göstergeler arasındaki ilişkiler konusunda politika yapıcılar, bilim insanları ve toprak kullanıcıları başta olmak üzere ilgili paydaşların bilgilendirilmesini sağlamak ve tarımsal sürdürülebilirliği artırmaya yönelik olarak fiziko-kimyasal, biyolojik (mikroorganizmalar, nematodlar, omurgasızlar ve bitkiler), tarımsal, ekonomik ve çevresel göstergeleri bütüncül bir yaklaşımla entegre eden standart bir toprak izleme planı geliştirmektir.

Projenin Hedefleri:

Hedef 1. Örneklenmemiş alanları kapsayarak toprak örneklerinin temel toprak analizlerini yapmak ve temel toprak haritalarını güncellemek.

Hedef 2. Toprak özelliklerinde arazi kullanımının ve arazi kullanımındaki değişimin rolünü incelemek.

Hedef 3. Toprak özelliklerinin ürün yönetimi, verimlilik, ekonomik ve çevresel etkilere verdiği tepkiyi analiz ederek, toprak özellikleri (örneğin tuzluluk, SOC, pH), ürün verimleri ve ürün üretiminin çevresel ve ekonomik performansı arasındaki ilişkilerde ortaya çıkan boşlukları doldurmak.

Hedef 4. Toprak bozulması süreçlerini değerlendirerek geleceğe yönelik önlemlerin belirlenmesini sağlamak.

Hedef 5. Bilim ve iletişim uzmanlarının bir araya getirilmesiyle projenin amaçlarını ilgililere aktarmak, onlardan geri bildirim almak ve yeni planlama yapılmasına katkı sağlamak.

Hedef 6. Toprak fonksiyonlarını geliştirmek için sürdürülebilir tarım ve toprak yönetim uygulamalarını teşvik etmek.

SHARInG-MeD projesi ile Akdeniz tarım alanlarında toprak kalitesi üzerinde arazi kullanımının etkileri, agroekolojik yaklaşımların uygulanmasıyla azaltılmaya çalışılacaktır. Proje, geniş ölçekte toprak özelliklerinin modellerini; en ince ayırtılarına kadar toprak özelliklerindeki değişimleri; arazi veya ürün (özellikle toprak) yönetim uygulamaları ile tarımsal sistemlerin veya ürünlerin çevresel ve ekonomik performansları arasındaki ilişkileri modellemeyi; farklı kamu veri tabanları arasında toprak verilerinin uyumlaştırılmasını ve Akdeniz’in kurak bölgelerinde, özellikle Ortadoğu ve  Kuzey Afrika (WANA) bölgelerinde, toprak iyileştirme uygulamalarının (koruma amaçlı tarım, organik materyal uygulamaları, yararlı mikroorganizmalar kullanımı) yaygınlaştırılmasını  hedeflemektedir.

SHARInG-MeD projesi çerçevesinde bozulan toprak sağlığını yeniden kazanması için Akdeniz Bölgesi'nin değişik arazi ana materyalleri, iklim ve arazi kullanımlarına bağlı olarak 5 farklı kategori/sınıf belirleyerek tüm alanı temsilen 0-20 ve 20-30 cm derinliklerinden toprak örnekleri alarak fiziksel, kimyasal ve biyolojik özelliklerini tanımlamaktadır. Elde edilen veriler haritalanarak, sürdürülebilir toprak yönetimi için çiftçi, üretici, kamu ve üniversite bilim insanlarının katılımıyla toprak konusunda farkındalık yaratılması hedeflenmektedir.

Bu bağlamda SHARInG-MeD projesinin yürütücüleri olarak, 31 Ağustos - 4 Eylül 2026 tarihleri arasında Çukurova Üniversitesi'nde bir yaz okulu düzenlenmektedir. Yaz okulunun ana amacı, toprak karbon tutulumu ve tarımsal dayanıklılık alanındaki en güncel gelişmelere ve metodolojilere odaklanarak kapsamlı bir toprak-bitki-atmosfer ekseninde karbon temelli bir eğitim deneyimi sunmaktır. Yaz okulunda, öğrencilere ve konuyla ilgili uzmanlara toprak sağlığının iyileştirilmesi, sürdürülebilir tarım, gıda güvenliği ve iklim değişikliğinin önemi konularında pratik ve teorik eğitim verilecektir. Yaz Okulu, SHARInG-MeD projesinin Karbon Grubu tarafından organize edilmekte olup, toplantı Çukurova Üniversitesi Ziraat Fakültesi ve Toprak Bilimi ve Bitki Besleme Bölümleri tarafından desteklenmektedir. Konuyla ilgilenen lisansüstü araştırma öğrencileri, kamu kurum ve kuruluşlarının yetkilileri ile konuyla ilgili uzmanlar da katılım sağlayabilir.

Yaz Okulunun Amacı ve İçeriği

SHARInG-MeD Projesi tarafından düzenlenecek programın amacı, ülkemizde üzerinde görece az çalışma yapılmış olan Akdeniz ekosisteminde bozulan toprak yapısının tanımlanması ve toprağın iyileştirilmesi amacıyla, toprakların organik karbon içeriğinin artırılmasına dayalı organik gübreleme, örtü bitkileri, azaltılmış toprak işleme, malç uygulaması ve yararlı mikroorganizmaların uygulanması gibi toprak-bitki yönetimleri altında bitki gelişimi ve karbon bağlanma ilişkisinin ele alınmasıdır. Ayrıca bütün tarımsal uygulamaların toprak ve bitki dokularında karbon eksenli analizleri ile karbon sekestrasyon analizleri yapılacak. Bu çerçevede gerçekleştirilecek yaz okulunda, iklim değişimine neden olan CO2 gazı salımı ve ölçümleri konusundaki çalışmalar tarla koşullarında uygulamalı olarak ele alınacaktır. Yaz okulu toprak-bitki yönetimlerine bağlı değişik tarımsal uygulamalardan salınan gaz ölçüm teknikleri ve sonuçlarının karşılaştırılması, toprakta seyreltilen (çok uzun vadeli bağlama) edilen karbon miktarının belirlenmesi metotları da işlenecektir. Ayrıca karbon sequestrasyonunun ve karbon bütçelemesinin hesaplanması üzerinde özellikle durulacaktır.

Ayrıca, bitki dokuları tarafından yakalanan karbondioksitin karbonun toprağa aktarımı ve toprakta karbonun tutulmasında yararlı mikroorganizmaların etkisi ele alınacaktır. Ayrıca, yararlı mikroorganizmalar arasındaki konsorsiyumların karbon bağlanması üzerindeki etkisi kapsamlı biçimde ele alınacaktır.

Yaz okulunun hedef kitlesi toprak ve orman ekolojisinde yaygın olarak çalışan genç araştırmacılar, duyarlı çiftçiler ve ilgili öğrenciler olacaktır. Yaz okulu çerçevesinde, konuyla ilgili kurum ve kuruluşlarla iş birliği yapılarak belirli aralıklarla, daha geniş bir zaman diliminde ve daha kapsamlı şekilde, uygulamalara bağlı ileri düzey kursların düzenlenmesi hedeflenmektedir.

Konuya ilişkin program bilgisi https://www.cu.edu.tr/haber-detay/sharıng-med-yaz-okulu/ ortamından veya https://ibrahimortas.com.tr/Projeler-ayrinti.asp?dil=0#gsc.tab=0 ortamından takip edilebilir.